Fitil Mantısı & Paşa Mantısı

Fitil Mantısı & Paşa Mantısı

Mantı dünya genelinde farklı isimlerle ve küçük nüanslarla çıkıyor karşımıza. Rus mantısı pelmeni, sosyete mantısı olarak da tanıdığımız Girit mantısı, Gürcü mantısı khinkali...

Fitil Mantısı & Paşa Mantısı Fitil Mantısı & Paşa Mantısı 
Şef Selma Atabey
 
Öncelikle bazı kaynaklarda sitil olarak geçen bu mantı türü için görüştüğüm (Datça mutfağı) Datça'lılardan duyduğum ismi Fitil mantısı. Diğer ismi ile Paşa mantısı. Fitil ismi şeklinden dolayı söyleniyormuş. Paşalara yapılan özel bir yemek olması nedeniyle de paşa mantısı. Sitil denme nedenini çözemedim ve hatta söyleyene de denk gelmedim.  İsmi konusunda yorum ve bilgi sizin.
 
Mantı dünya genelinde farklı isimlerle ve küçük nüanslarla çıkıyor karşımıza;
 
Rus mantısı pelmeni, sosyete mantısı olarak da tanıdığımız Girit mantısı, Gürcü mantısı khinkali, Japon mantısı gyoza, İtalyan mantısı ravioli, Çin mantısı wonton, Afgan mantısı mantu, Kore mantısı mandu, Özbek mantısı kaskoni, Boşnak  mantısı, Polonya mantısı pierogi ve daha bir çok örneği var. 
 
Geleneksel Türk mutfağında mantı çeşitleri de yöresel veya bölgesel olarak değişiyor. Örneğin Kayseri mantısı, Sinop mantısı, Çorum kuru mantı, Erzurum'da yapılan hıngel, Kayseri'de yapılan yağ mantısı ve tepsi mantısı, piruhi ve bunun gibi. 
 
Fitil Mantısı & Paşa Mantısı
Muğla'da ise farklı mantılardan söz etmek mümkün. Datça FİTİL mantısı veya Milas vekilharç gibi. Görüldüğü üzere temelde aynı da olsa farklı mantı türleri tüm dünya mutfaklarında. Kimisi yağda (pişirme teknikleri) pişirilirken kimisi suda veya buharda pişiyor. 
 
Temelde kıymalı yapılırken tavuklu, patatesli, peynirli, sebzeli gibi bir çok farklı malzemede kullanılabiliyor. Tüm dünyada yapılmasını ve neden bu kadar farklı olduğunu açıklamaya çalışalım. Bunun için önce tarihine bakalım. Mantının bilinen tarihi Çin topraklarında, Türklerle komşu oldukları dönemlerde yani Orta Asya da başlıyor. 
 
O dönemde Kafkasya'da ana yemek olarak geçiyor. İpek yolu üzerinden, birbirleriyle ticari ilişkisi olan tüm ülkelere bu vasıta ile ulaşıyor. Farklılıklar ise yöresel tercih, imkan ve gelenekler den kaynaklanıyor. Bulunulan bölgedeki ürünler, mutfak kültürü ve mutfak gelenekleri hatta iklim bile etkiliyor mantının yapılışını.
 
Osmanlı mutfağındaki en eski yazılı mantı tarifi 15. yüzyılda Muhammed bin Mahmud Şirvani tarafından yazılmış yemek kitabında yer alıyor. Şirvani'nin kitabında geçen mantıda, kuzu kıymaları ve ezilmiş nohutlar bir hamurun içine doldurulduktan sonra yemeğe tarçın ve sirke ilave ediliyor.  Hazırlanan yemeğin, günümüzdeki mantılar gibi sarımsaklı yoğurt sosuyla servis edildiğini yazıyor Şirvani. 
 
Fitil Mantısı & Paşa Mantısı
Osmanlı'da çok kıymetli yine. Ama öğünü biraz farklı. Şöyleki; Osmanlı döneminde şimdiki gibi üç öğün yerine iki öğün beslenme şekli uygulanıyor. Sabah ve akşma şeklinde. Sabah kahvaltısı çok önemli ve doyurucu olması gerekiyor. Osmanlı imparatorluğu döneminde mantı sabah kahvaltı için kullanılan yemeklerden yani. Hatta Fatih Sultan Mehmet'in her sabah mantı yiyerek güne başladığı kayıtlarda mevcut.
 
Fitil Mantısı & Paşa Mantısı
İsim olarak etimolojik kökene baktığımızda aslında Çince ve Korece mantu ve mandu aynı anlamda kullanılıyor ve bizde de fonetik olarak uyumlu olan mantı kullanılıyor. Yakıştırma yollu bir anlam açıklaması var aslında mantı ile ilgili. Çince Man tou barbar kellesi demek. Çin ve Türk boylarının komşu olması, hatta Çin seddinin yapılma nedeni aslında bu yakıştırma ismi destekliyor sanki.
 
Bugün ki mantı tarifimiz Datça'ya ait ve yine farklı bir tarif. Kızartılarak yapılıyor ve iç harcı kavruluyor.
 
Fitil Mantısı & Paşa Mantısı
En İyi Hamur İşi Tariflerinden Fitil Mantısı & Paşa Mantısı Nasıl Yapılır?
En Eski Hamur İşi Tariflerinden Fitil Mantısı & Paşa Mantısı İçin Kullanılan Malzemeler;
 
*     1/2 Kg Un
*     2 Yumurta
*     Tuz
*     Çok Az Su
*     200 Gr Kıyma (Aslı İnce Kıyılmış Et)
*     1 Kuru Soğan
*     Tuz
*     Karabiber
*     1/2 Kg Süzme Yoğurt
*     4-5 Diş Sarımsak
*     Tuz
*     Kızartma İçin Zeytinyağı
 
Mantı Çeşitlerinden Osmanlı Saray Mutfağında'da Yapılmış Olan  Fitil Mantısı & Paşa Mantısı Yapılış Tarifi;
 
Un, yumurta tuz ile hamur yoğrulur. Su ihtiyaç ölçüsünde az az ilave edilerek çok yumuşak olmayan bir hamur elde edilir. 
 
Hamur üzeri hava almayacak şekilde kapatılarak 30 dakika dinlendirilir. 
 
Bu arada yemeklik doğranmış soğan ve kıyma kavrularak tuz ve karabiber ile tatlandırılır ve soğumaya alınır. 
 
Dinlenen hamur bıçak sırtı kalınlığında açılır. 
Kareler halinde kesilir. Ortaya kavrulmuş kıyma koyulup verev olarak sarılır. 
 
Unlanmış tepsiye konur. Kızgın yağda kızartılır üzerine sarımsaklı yoğurt ile sofradaki yerini alır. 
 
Ya da kızartıldıktan sonra et suyu ile ıslatılıp üzerine sarımsaklı yoğurt sos ve biber sos yapılır.
Evinizin bereketi, damağınızın tadı. Elinizin lezzeti eksilmesin.
 
Sağlıkla kalın.


Türk Aşçı Haberleri Not:
Eğer sizde mesleki haberinizin yada tarifinizin web sitemizde yayınlanmasını istiyorsanız; "Haberini Yada Tarifini Paylaş" sayfamızdaki kriterlere uygun bir şekilde uygun içeriklerinizi bize gönderebilirsiniz. Türk Aşçı Haberleri internet sitesinde yayınlanan yazı, haber, röportaj, fotoğraf, resim, sesli veya görüntülü şair içeriklerle ilgili telif hakları www.turkascihaberleri.com 'a aittir. Bu içeriklerin iktibas hakkı saklıdır. İlgili haber kopyalanarak başka bir site tarafından yayınlanmaya ihtiyaç duyulduğu takdirde kaynak gösterilerek ve web sitemize link verilerek kullanıması mümkündür.


  • Facebook'ta paylaş

Bu Habere Yorum Yap

   
 
 

Benzer Haberler